Symposium ‘Kloosterland – over 34 Groninger kloosters’

Zes deskundigen presenteren daar hun inzichten over de religieuze, economische, maatschap­pelijke, land­schappelijke en juridische rol en betekenis van de talrijke middel­eeuwse kloosters in Groningen. Het symposium wordt georganiseerd door de werkgroep ’34 Groninger Kloosters’.

Het verborgen fundament van de provincie

Ooit, van 1175 tot 1594, stonden er in de provincie Groningen maar liefst vieren­dertig kloosters. Het waren de spirituele centra, economische motoren, kennis­dragers, cultuur­brengers en landschaps­ontwikkelaars van hun tijd. De betekenis, verhalen en sporen van de kloosters reiken tot in onze tijd.

Ooit, van 1175 tot 1594, stonden er in de provincie Groningen maar liefst vierendertig kloosters. Het waren de spirituele centra, economische motoren, kennisdragers, cultuurbrengers en landschapsontwikkelaars van hun tijd. Op het eerste gezicht is er weinig meer over van de bijdrage die de kloosters aan de ontwikkeling van de provincie hebben geleverd. Maar schijn bedriegt: de betekenis, verhalen en sporen van de kloosters reiken tot in onze tijd. Het symposium, georganiseerd door de werkgroep ‘34 Groninger Kloosters’, beoogt de kennis over de kloosters met een breed, geïnteresseerd publiek te delen.

Programma en lezingen

Het programma bestaat uit vijf lezingen waarin verschillende aspecten van het kloosterwezen worden belicht.

Remi van Schaik: Het ontstaan van een bijzonder kloosterlandschap in de Friese landen

Vanaf de twaalfde eeuw raakte Groningen, evenals het aangrenzende Friesland en Ostfriesland, bezaaid met een opmerkelijk groot aantal kloosters van uiteenlo­pende orden. Dat was in de eerste plaats het gevolg van een christelijk wereldbeeld dat de basis vormde voor alles. Maar het had niet alleen met religie te maken. Ook de specifieke economische en maatschappelijke omstandigheden in dit kustgebied speelden mee, evenals de politieke ambities van lokale aanzienlijke families.

Han Nijdam: De Friese Vrijheid en kloosters in de Friese landen

Tussen ca. 1000 en 1500 weken de Friese landen (Friesland, Groningen, Ostfriesland) af van de rest van Europa. Er was geen feodaliteit; het lokaal recht werd uitgeoefend door de adel en vrije boeren die eens per jaar nabij Aurich in Ostfriesland samenkwamen. Het landschap was bezaaid met kloosters, kerken en stinzen (kleine kasteeltjes). In deze samenleving floreerde de eer. Maar wat had die eer nu te maken met de dienstbaarheid aan God die in de kloosters werd betracht? En hoe verhielden het wereldlijk en kerkelijk recht zich tot elkaar?

Vita Teunissen en Berte Daan: De verrassend actuele relatie tussen mens, bodem en landschap

Groningen kent een rijke kloostergeschiedenis die dieper gaat dan steen en stichting. In hun duo-lezing verkennen Vita Teunissen (cultuurhistoricus, bureau SteenhuisMeurs) en Berte Daan (landschapsarchitect, bureau PeetersenDaan) hoe de middeleeuwse kloosters onlosmakelijk met hun omgeving zijn vervlochten. Kloosterlingen kozen hun plek niet toevallig: bodem, water en landschap bepaalden waar gemeenschappen wortel schoten. Vanuit de kloosters werden de zielzorg, het in cultuur brengen van het landschap en het maatschappelijk leven georganiseerd. De relatie tussen mens, bodem en landschap blijkt wederzijds en verrassend actueel.

Fardau Mulder: Verhalen en fundamenten: stichtingsmythen van middeleeuwse kloosters in archeologisch perspectief
Mysterieuze lichtflitsen, klingelende geluiden uit de grond, visioenen en wonderbaarlijke genezingen in kerkruïnes: in de middeleeuwen bestonden er talloze spannende verhalen rondom de stichting van kloosters. Aan de hand van voorbeelden uit Groningen en de rest van Nederland onderzoekt de archeoloog Fardau Mulder wat deze verhalen ons over het kloosterleven kunnen vertellen. Zijn het mythen, of schuilt er waarheid in? En hoe kan archeologisch onderzoek hierbij helpen?

Jeroen Benders: Hoe voorzagen de Groninger kloosters in hun dagelijkse onderhoud?

Bezit en exploitatie van grond was de sleutel, maar de economische basis was in de praktijk heel verschillend en veranderde bovendien door de tijd heen. Daarbij speelde het natuurlijk milieu een rol, maar ook (agrarisch-) economische ontwikkelingen in en buiten Groningerland, en verder het door abten en abdissen gevoerde beleid.

Dichter Esmé van den Boom

Ter afronding van het symposium zal Esmé van den Boom, voormalig stadsdichter van Groningen, haar observaties van de dag omzetten in een ter plekke geschreven gedicht. Daarmee slaat ze een brug tussen de middeleeuwse kloosterhistorie en de Groningse actualiteit.

Als intermezzo zal er gedurende de dag ook een optreden zijn van het Trio Vasari (luit en zang) en is het mogelijk een minicollege kloosterbierbrouwen te volgen.

Over de werkgroep 34 Groninger Kloosters

Het symposium is een initiatief van de werkgroep ‘34 Groninger Kloosters’, een samenwerking van Museum Klooster Ter Apel, Kloostermuseum Aduard, Stichting Bezoekerscentrum Klooster Yesse en de Historische Commissie Thesinge. De werkgroep wil meer bekendheid geven aan de grote rol die de Groninger kloosters ooit speelden, die tot in de huidige tijd is terug te zien.

Informatie en inschrijven

• Geïnteresseerden kunnen zich inschrijven via: kloosterterapel.nl/activiteiten/symposium-kloosterland
• Bij de inschrijving kan tevens een lunch worden geserveerd in het naast het museum gelegen Hotel Boschhuis.